Thực khuẩn thể (Bacteriophage) là virus có khả năng tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh cho tôm như Vibrio. Để tìm hiểu cơ chế hoạt động và ứng dụng thực khuẩn thể trong nuôi tôm an toàn, giảm kháng sinh. Mời bà con đọc bài viết sau đây!
Thực khuẩn thể (Bacteriophage hay Phage) là một loại virus đặc biệt có khả năng xâm nhập và tiêu diệt vi khuẩn. Chúng tồn tại rất phổ biến trong tự nhiên như trong nước, đất, ao nuôi và cả trong cơ thể sinh vật.
Điểm đặc biệt của thực khuẩn thể là chúng chỉ tấn công vi khuẩn mục tiêu mà không gây hại cho tôm, cá hay con người. Chính vì vậy, thực khuẩn thể đang được nghiên cứu và ứng dụng mạnh mẽ trong nuôi trồng thủy sản theo hướng sinh học, giảm phụ thuộc kháng sinh.
Trong nuôi tôm, các bệnh do vi khuẩn gây ra thường gây thiệt hại rất lớn. Một số vi khuẩn phổ biến gồm:
Khi mật độ vi khuẩn gây bệnh tăng cao trong ao nuôi, tôm có thể xuất hiện các dấu hiệu như:
Trước đây, nhiều hộ nuôi thường sử dụng kháng sinh để kiểm soát vi khuẩn. Tuy nhiên việc lạm dụng kháng sinh có thể gây ra:
Vì vậy, ngành thủy sản đang tìm kiếm những giải pháp sinh học an toàn hơn, và thực khuẩn thể là một trong những hướng đi tiềm năng.
Thực khuẩn thể hoạt động theo một cơ chế rất đặc biệt:
Thực khuẩn thể nhận diện và bám vào bề mặt của vi khuẩn mục tiêu.
Sau khi bám vào vi khuẩn, phage sẽ tiêm DNA của mình vào bên trong tế bào vi khuẩn.
Phage sử dụng bộ máy của vi khuẩn để nhân bản hàng trăm phage mới.
Khi số lượng phage tăng lên, chúng sẽ làm vỡ tế bào vi khuẩn, giải phóng các phage mới tiếp tục tiêu diệt vi khuẩn khác.
Nhờ cơ chế này, thực khuẩn thể có thể giảm nhanh mật độ vi khuẩn gây bệnh trong môi trường ao nuôi.
Hiện nay, thực khuẩn thể đang được nghiên cứu và ứng dụng trong nhiều khâu của quá trình nuôi tôm:
Phage có thể được sử dụng để giảm mật độ Vibrio trong nước, từ đó hạn chế nguy cơ bùng phát bệnh.
Khi trộn vào thức ăn hoặc sử dụng trong hệ thống nuôi, thực khuẩn thể giúp giảm vi khuẩn gây bệnh trong đường ruột tôm.
Trong mô hình nuôi tôm hiện đại, phage có thể kết hợp với chế phẩm vi sinh để:
Việc sử dụng thực khuẩn thể mang lại nhiều lợi ích cho người nuôi:
Phage có tính đặc hiệu cao, chỉ tấn công vi khuẩn gây bệnh.
Thực khuẩn thể không để lại dư lượng trong tôm, phù hợp với xu hướng nuôi tôm xuất khẩu.
Sử dụng phage giúp giảm phụ thuộc vào kháng sinh, hạn chế tình trạng kháng thuốc.
Phage là sinh vật tự nhiên nên ít gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái ao nuôi.
Để đạt hiệu quả cao, người nuôi cần lưu ý một số điểm:
Việc sử dụng phage sẽ hiệu quả hơn khi nằm trong một chương trình quản lý sức khỏe tổng thể cho tôm.
Thực khuẩn thể là một giải pháp sinh học đầy tiềm năng trong phòng và kiểm soát bệnh vi khuẩn cho tôm. Với khả năng tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh một cách đặc hiệu, không để lại dư lượng và thân thiện với môi trường, phage đang được xem là xu hướng mới trong nuôi tôm bền vững.
Trong tương lai, việc kết hợp thực khuẩn thể, vi sinh và quản lý môi trường ao nuôi sẽ góp phần giúp người nuôi tôm giảm rủi ro dịch bệnh và nâng cao hiệu quả sản xuất.
