Nơi tập trung những kiến thức của ngành thủy sản

Tảo lam là gì? Cách xử lý tảo lam trong ao nuôi tôm

17 THG11
178 lượt xem

Tảo lam là một trong những loài tảo gây hại cho môi trường nước ao nuôi và cho sự phát triển của tôm. Tảo lam phát triển trong môi trường nước ô nhiễm, giàu Nitơ và Photpho (tỉ lệ N/P: 3-5/1), vào mùa nắng chúng sẽ phát triển mạnh hơn vì nhận được nhiều ánh sáng. Tảo lam có tốc độ phát triển chậm hơn các loại tảo khác nhưng lại rất khó để xử lý chúng.Vậy tảo lam trong ao nuôi tôm gây hại như thế nào? Nguyên nhân hình thành trong ao tôm và cách cắt tảo lam hiệu quả là gì? VFT Group mời bà con cùng đọc để tìm hiểu nhé!

Tảo lam là gì?

Trước khi nói về cách xử lý tảo lam trong ao nuôi tôm, đầu tiên bà con cần tìm hiểu sơ lược về tảo lam là gì. Tảo lam hay còn gọi là vi khuẩn Lam (Cyanophyta), chúng thuộc nhóm có khả năng tự quang hợp và tự sản xuất thức ăn. Có một thực tế là tảo lam thường không được các nhà khoa học tính là thuộc nhóm tảo, mà được xem là vi khuẩn (vi khuẩn gram âm). Phần lớn tảo lam sống trong môi trường nước ngọt, một số ít phân bổ trong môi trường nước mặn và lợ. Nguồn thức ăn yêu thích của chúng chủ yếu đến từ thức ăn dư thừa hoặc phân tôm.

Loại tảo này tạo ra chất nhờn tế bào, gây tắc nghẽn ở mang, cản trở sự hô hấp của tôm và gây ra tình trạng tôm có mùi hôi. Tảo lam được đánh giá là một trong những nguyên nhân gây nên bệnh phân trắng trên tôm. Trong một vài trường hợp, người ta tìm thấy trong đường ruột của tôm bị bệnh phân trắng có chứa tảo lam ở dạng chưa tiêu hóa.

—–> Tham khảo thêm bài viết 1 loại tảo độc khác: tảo giáp là gì?

Tảo lam trong ao nuôi tôm thường có 2 loại chính là tảo lam dạng sợi và tảo lam dạng hạt:

  • Tảo lam dạng hạt
tảo lam dạng hạt
Tảo lam dạng hạt

Tảo lam dạng hạt thuộc bộ Chroococcales, chúng có tế bào hình cầu hoặc hình bầu dục và có thể có từ 2 hoặc nhiều tế bào. Lối sống chủ yếu của tảo lam dang hạt thường là phân đôi tế bào. Thông thường, chúng sẽ bao gồm 3 họ như sau:

Họ Gleocapsaceae: Trong họ này thường sẽ có hình dạng lập phương. Chúng sở hữu chi có tên là Gleocasa không màu và có bao nhầy bao quanh tập đoàn. Số lượng tế bào có thể từ 2 – 8 và ít khi nào nhiều hơn 8.

Họ Microcystidaceae:  Tế bào của chúng thường sống ở dạng bản và phân bố không có trật tự trong tập đoàn. Chi đại diện là chi Microcystic và cũng là nguyên nhân gây nên hiện tượng “tảo nở hoa” trong ao nuôi. Theo nghiên cứu, một số loài còn có thể tiết ra chất độc làm ảnh hưởng đến sức khỏe tôm và môi trường xung quanh.

Họ Merismopediaceae: Khác với họ Microcystidaceae, các tế bào sống ở dạng bản và phân bố có trật tự trong tập đoàn. Chi chính thường là Merismopedia sống ở các khu vực nước ngọt, vùng ven biển và sống phù phiêu hoặc bì sinh.

  • Tảo lam dạng sợi
tảo lam dạng sợi
Tảo lam dạng sợi

Tảo lam trong ao nuôi tôm còn có dạng sợi thuộc bộ Nostocales và Oscillatoriales có cấu trúc sợi dài phân nhánh hoặc không phân nhánh, gồm các tế bào sống thành đoàn. Hình thức sinh sản của chúng thường là phân đôi tế bào, đứt đoạn thành sợi hoặc bào tử màng dầy.

Bộ Nostocales bao gồm 2 họ như sau:

Họ Nostocaceae: Chúng là những tế bào ở dạng sợi không phân nhánh sinh sống trong bọc nhầy hoặc bám vào giá thể. Chi xuất hiện chủ yếu là chi Nostoc thường sống trong nước hoặc các khu vực khô ráo. Họ này sinh sống chủ yếu thành tập đoàn với kích thước và hình dáng sẽ khác nhau và đường kính của chúng khi quan sát dưới kính hiển vi có thể lên đến 30cm.

Họ Anabaenaceae: Thường có kích thước nhỏ hơn so với họ Nostocaceae, bao gồm các tế bào ở dạng elip, cầu và sống tự do hoặc cộng sinh. Với chi đại diện là chi Anabaena thường sống trong nước hoặc trên bề mặt nước, đây cũng là tác nhân khiến hiện tượng tảo nở hoa xuất hiện trên ao nuôi bà con.

Bộ Oscilatorialles chỉ bao gồm họ Oscilatoriaceae nhưng tổng cộng sẽ có 3 chi:

– Chi Lyngbia: Phân bố ở các khu vực nước ngọt, nước mặn hoặc suối nước nóng với các tế bào dạng sợi có bao nhầy bao bọc xung quanh.

– Chi Oscilatoria: Các tế bào của chi này sống thành quần thể ở dạng sợi, đặc biệt không chứa bao nhầy và không thể chuyển động. Phân biệt nhiều ở khu vực nước ngọt, biển hoặc nước lợ. Nếu số lượng phát triển quá mức có thể gây ra hiện tượng tảo nở hoa gây ảnh hưởng đến môi trường ao nuôi và sức khỏe của tôm.

– Chi Spirulina: Tế bào sẽ có dạng sợi xoắn hoặc uốn khúc, chúng phân bố rộng rãi và là nguồn thức ăn cho ấu trùng động vật thủy sinh. Ngoài ra, vì chúng có hàm lượng protein cao nên có thể sử dụng làm thức ăn cho con người.

Nguyên nhân xuất hiện tảo lam trong ao nuôi tôm

Tảo lam phát triển khi môi trường nước nuôi bị ô nhiễm
Tảo lam phát triển khi môi trường nước nuôi bị ô nhiễm

Tảo lam thường xuất hiện trong ao nuôi tôm do một số nguyên nhân sau:

  • Nền đáy ao ô nhiễm: Tảo lam phát triển mạnh trong môi trường nước có nồng độ dinh dưỡng cao, do việc quản lý thức ăn trong ao nuôi tôm không tốt, thức ăn thừa cùng với phân tôm tích tụ ở nền đáy, sản sinh nhiều nitrat và photpho.
  • Môi trường thay đổi thất thường: Nếu mưa kéo dài sẽ làm cho độ mặn trong ao giảm nhanh và phân tầng mặt nước, đây cũng là nguyên nhân xuất hiện tảo lam trong ao nuôi tôm. Nếu thời tiết nắng nóng dài ngày kèm theo mưa đột ngột làm môi trường trong ao thay đổi, đẩy nhanh quá trình phân hủy mùn bã đáy ao, sản sinh nhiều chất dinh dưỡng hơn khiến tảo lam phát triển mạnh hơn.
  • Nguồn nước cấp nhiễm tảo lam: Nguồn nước cấp chứa sẵn tảo lam nhưng không được xử lý đúng cách hoặc không có hệ thống lọc, cộng thêm ao nuôi tôm giàu dinh dưỡng tạo điều kiện thuận lợi cho tảo lam bùng phát nhanh chóng.
  • Ánh sáng, độ sâu và nhiệt độ nước ao: Đặc tính nổi bật của tảo lam là khả năng chịu nhiệt tốt, vì thế mà chúng thường phát triển mạnh vào các tháng nắng nóng trong năm. Nếu thiết kế ao quá nông thì ánh sáng mặt trời dễ dàng chiếu sâu xuống vùng đáy ao. Ao nông thì nước ao cũng sẽ ấm hơn, làm cho tảo dễ dàng sinh sôi hơn. Ao nuôi tôm không có mái hoặc lưới che, thì ánh sáng mặt trời mạnh sẽ làm tăng khả năng sinh sản của tảo lam.

Tảo lam gây hại cho ao nuôi tôm như thế nào?

4 tác hại tảo lam gây ra cho ao nuôi tôm
4 tác hại tảo lam gây ra cho ao nuôi tôm

Tảo lam gây hại trực tiếp cho tôm nuôi hoặc gián tiếp thông qua môi trường nước ao, cụ thể:

  • Tắc nghẽn mang tôm: Khi tảo lam bám vào mang tôm, chúng thải ra chất nhầy ở màng tế bào gây tắc nghẽn mang, cản trở sự hô hấp của tôm.
  • Gây bệnh đường ruột: Khi tôm ăn phải tảo lam, chúng tiết ra loại enzyme làm tê liệt lớp biểu mô ruột, dẫn đến tôm mắc các bệnh đường ruột không tiêu hóa và hấp thụ được thức ăn. Ngoài ra, khi tảo tàn sẽ tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, đặc biệt là vi khuẩn nhóm Vibrio gây các bệnh về gan và đường ruột tôm, như bệnh phân trắng.
  • Giảm lượng oxy trong ao nuôi: Tảo lam sử dụng oxy trong quá trình quang hợp, dẫn đến giảm lượng oxy trong ao nuôi. Đặc biệt, khi tảo nở hoa sẽ hình thành một lớp màng nhầy màu xanh phủ kín mặt ao, gây thiếu oxy trầm trọng, cản trở quá trình hô hấp của tôm, khiến tôm nổi đầu và chết hàng loạt, nhất là vào ban đêm.
  • Cạnh tranh dinh dưỡng với tôm: Tảo lam phát triển mạnh và nhanh chóng trong ao nuôi, sẽ trực tiếp cạnh tranh nguồn thức ăn với tôm. Dẫn đến tôm bị còi, chậm lớn, không đồng đều về kích thước trong cùng một đàn.
  • Tiết ra chất độc: Khi tảo lam phát triển đủ mạnh sẽ bắt đầu vào giai đoạn nở hoa, khi đấy sẽ tiết ra saxitoxin và cyanotoxins. Đầu tiên saxitoxin là một loại chất độc làm tê liệt hệ thân kinh, ảnh hưởng với tôm thông qua việc ngấm vào đồ ăn, dấu hiệu là tôm sẽ bơi lừ đừ/đứng yên một chỗ khiến tôm chậm phát triển. Đối với cyanotoxins khi thâm nhập vào trong cơ thể tôm sẽ tấn công vào gan tụy, làm tôm yếu dần rồi chết đi. Điều nguy hiểm của cyanotoxins là chúng sẽ tồn tại trong cơ thể của vật chủ, khi con người ăn vào sẽ có triệu chứng bị nóng ruột và ngứa ở da.

Phương pháp phòng ngừa và cách xử lý tảo lam trong ao nuôi tôm

Phòng ngừa tảo lam

Để hạn chế sự xuất hiện của tảo lam trong ao tôm, bà con cần có biện pháp ngăn ngừa hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu vụ nuôi. VFT Group sẽ hướng dẫn cho bà con một số cách có thể áp dụng như sau:

+ Kiểm soát mật độ nuôi: Đảm bảo mật độ nuôi tôm hợp lý để tránh tạo ra lượng chất thải hữu cơ quá lớn.

+ Kiểm soát độ mặn trong ao nuôi: Độ mặn trong ao chính là yếu tố khiến cho tôm phát triển chậm hoặc làm chết tôm và hình thành nên tảo lam. Hãy sử dụng thiết bị đo để điều chỉnh và đảm bảo độ mặn phù hợp để hạn chế tình trạng tảo lam phát triển.

+ Định kỳ vệ sinh đáy ao: Thường xuyên kiểm tra chất lượng nước ao nuôi, định kỳ xử lý chất thải tích tụ dưới đáy ao như: phân tôm, xác tôm, thức ăn dư thừa, rong tảo chết,… Bên cạnh đó, bà con có thể sử dụng thêm vi sinh Bio Active (xử lý nước ao) và Aqua (xử lý đáy ao) để ổn định nguồn nước và tiêu diệt tảo độc triệt để.

+ Quản lý nguồn thức ăn hàng ngày: Việc nuôi tôm lâu ngày, bà con thường ít khi để ý đến lượng thức ăn như nào là vừa đủ với tôm, thường hay cho ăn theo công thức và cảm tính. Vì thức ăn dư thừa trong ao sẽ tạo điều kiện cho tảo lam phát triển mạnh mẽ, nên việc điều chỉnh lượng thức ăn phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của đàn tôm là hết sức quan trọng. Nếu lượng thức ăn dư thừa quá nhiều, có thể thay nước hoặc thả thêm các loại cá không gây hại đến tôm để chúng tiêu thụ lượng thức ăn dư thừa này

+ Xử lý nguồn nước cấp: Trước khi cấp nước vào ao nuôi, bà con cần phải xử lý nguồn nước cấp vào ao để diệt khuẩn, mầm bệnh… Đặc biệt phải đảm bảo rằng hệ thống lọc nước trong ao nuôi cần phải hoạt động tốt để loại bỏ tảo lam. Việc bảo trì và vệ sinh định kỳ hệ thống lọc nước cũng rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả hoạt động.

Ngoài ra, để hạn chế số lượng tảo lam phát triển qua mức thì bà con có thể sử dụng vôi để làm giảm lượng Photpho trong ao. Nhưng đối với biện pháp này, bà con nên kiểm tra hệ đệm Bicarbonat để theo dõi tình hình phát triển của tảo lam trong nước. Sau khi đã kiểm tra hệ đệm, bà con cần tuân thủ một số lưu ý sau đây:

– Trường hợp hệ đệm thấp: Ngâm vôi trong vòng 1 tiếng rồi tạt đều quanh ao nuôi với liều lượng 30kg cho 1.000m3 nước. Khung giờ hiệu quả nhất để bón vôi là từ 14 – 15h và bón vôi liên tục trong 2 ngày.

– Trường hợp hệ đệm cao: Tiến hành thay nước vào ban đêm để làm giảm mật độ của tảo lam.

—–> Tham khảo thêm bài viết cách xử lý tảo lục trong ao nuôi tôm

Cách xử lý tảo lam trong ao nuôi tôm

Trường hợp tảo lam đã xuất hiện trong ao nuôi tôm, điều cần thiết lúc này là có cách diệt tảo lam trong ao tôm hiệu quả. Bà con có thể tham khảo qua 3 cách diệt tảo lam trong ao tôm sau đây:

  • Biện pháp hóa học:

Bà con dùng các hợp chất diệt tảo như Đồng Sulphat, Chelate đồng, BKC, Glutandehit để cắt tảo lam. Cụ thể:

– Đồng Sulphat: Được dùng rộng rãi để giúp cắt tảo lam và tiêu diệt ký sinh trùng trong ao nuôi. Bà con sử dụng với liều lượng ở mức an toàn là 1mg/ lít hoặc 0,25 mg/ lít nếu độ kiềm trong ao ở mức 100mg/ lít. Bà con hòa tan Đồng Sulphat vào nước rồi phun lên bề mặt ao nuôi. Hoặc cho vào túi vải thô cột vào đuôi thuyền, khi thuyền chạy thì dung dịch sẽ hòa tan vào nước. Lưu ý: Khi dùng quá liều sẽ khiến tôm bị nhiễm kim loại nặng và không được sử dụng khi trời mưa hoặc thời tiết âm u.

– BKC (Benzalkonium Chloride): Được dùng để kiểm soát sự phát triển của tảo lam, nếu dùng ở liều lượng thấp còn có thể kích tôm lột vỏ. Liều lượng hợp lý nhất dùng để cắt tảo là 500 – 1.000ml/ m3 nước. Khi sử dụng, cần hòa tan BKC vào nước sạch sau đó tạt đều khắp mặt ao rồi chạy quạt liên tục. Lưu ý: Nên sử dụng vào buổi trưa lúc trời nắng gắt.

– Glutaraldehyde: Đây là dòng hóa chất mạnh giúp xử lý tảo lam trong ao nuôi tôm và cả virus, nấm, vi khuẩn. Liều lượng khuyến cáo khi sử dụng thường dao động từ 0,5 – 1ppm và khi dùng cần chạy quạt nước. Nếu lượng oxy hòa tan trong nước thấp (<4ppm) nên giảm liều lượng để đảm bảo an toàn cho tôm. Lưu ý: Nên sử dụng khi trời mát và khuyến cáo dùng cho những ao nuôi bị ô nhiễm nặng.

Các loại hóa chất này thường có tác dụng nhanh nhưng ngược lại sẽ rất dễ gây ngộ độc cho tôm nếu sử dụng vượt qua mức liều lượng cho phép. Vì vậy, bà con hãy tham khảo kỹ hướng dẫn sử dụng từng loại sản phẩm trước khi dùng.

  • Biện pháp sinh học:

Sử dụng chế phẩm sinh học là cách cắt tảo lam hiệu quả nhất và hạn chế sự phát triển trở lại của chúng trong suốt quá trình nuôi. Đồng thời còn có thể bảo vệ sức khỏe bà con và không gây ảnh hưởng đến tôm cũng như môi trường xung quanh. Bên trong các chế phẩm sinh học này có chứa các loại vi sinh vật có lợi, chúng sẽ cạnh tranh nguồn dinh dưỡng với tảo khiến chúng không thể sinh sôi được nữa. Trong chế phẩm sinh học, các chủng vi sinh vật được dùng nhiều nhất là Bacillus sp, Rhodopseudomonas sp,… 

  • Biện pháp vật lý:

Sử dụng cách thủ công là vớt tảo và thay nước ao nuôi. Tuy nhiên, cách này tốn rất nhiều công sức và tốn tiền thuê nhân công nhưng lại không thể giải quyết triệt để và tảo vẫn phát triển trở lại. Cách này chỉ nên dùng để giảm thiểu số lượng tảo lam trong ao đang có để dễ dàng sử dụng biện pháp hóa học hay sinh học để cắt tảo.

Hướng dẫn sử dụng vi sinh Aqua để diệt tảo lam trong ao nuôi tôm

Vi sinh xử lý đáy Aqua giúp nước ao nuôi luôn luôn sạch mà không cần phải sử dụng thường xuyên
Vi sinh xử lý đáy Aqua giúp nước ao nuôi luôn luôn sạch mà không cần phải sử dụng thường xuyên

Qua 3 cách xử lý nói ở trên thì biện pháp sinh học đang là cách diệt tảo lam trong ao tôm an toàn và bền vững nhất. Hiện nay trên thị trường, vi sinh xử lý đáy ao Aqua đang là sản phẩm được nhiều ba con tin dùng để loại bỏ các loại tảo độc trong ao nuôi, sau đó phân hủy xác tảo tàn mà không gây ra bùn hay khí độc. Không chỉ dừng lại ở đó, Aqua còn có khả năng xử lý các cặn bã hữu cơ trong ao tôm như thức ăn dư thừa, phân và làm sạch nhớt bạt giúp bạn tiết kiệm thuê nhân công vệ sinh. 

Aqua có dạng bột, bà con chỉ cần hòa với nước, tạt thẳng xuống ao rồi chạy máy sục khí hoặc mở quạt để tăng cường hiệu quả, không cần ngâm ủ mất thời gian. Đây là điểm cộng của sản phẩm VFT, bạn có thể sử dụng trong trường hợp diệt tảo lam khẩn cấp.

Trong suốt vụ nuôi, bà con dùng định kỳ 5 ngày một lần để phân hủy bùn bã hữu cơ, thức ăn thừa, tiêu nhớt đáy, diệt tảo lam và giảm khí độc. Giữ cho môi trường nước ao không bị ô nhiễm.

Bà con lưu ý, vi sinh có hoạt tính rất mạnh, đã được kích hoạt, sẵn sàng hoạt động ở môi trường đáy ao, vì thế nên tạt trực tiếp xuống ao, không để dung dịch đã hòa tan quá 2 giờ.

Liều lượng vi sinh được điều chỉnh tùy thuộc vào tình trạng thực tế của ao nuôi, bà con có thể tham khảo liều lượng men vi sinh Aqua cụ thể dưới đây:

  • Tháng thứ 1: Dùng 100g Aqua cho 5.000m3 nước, sử dụng 5 ngày/lần.
  • Tháng thứ 2: Dùng 150g Aqua cho 5.000m3 nước, sử dụng 5 ngày/lần.
  • Tháng thứ 3: Dùng 200g Aqua cho 5.000m3 nước, sử dụng 5 ngày/lần.
  • Tháng thứ 4: Dùng 250g Aqua cho 5.000m3 nước, sử dụng 5 ngày/lần.

Hòa vi sinh xử lý đáy Aqua với 50 lít nước ao rồi tạt đều khắp ao, chạy máy sục khí hoặc mở quạt. Để tăng cường hiệu quả sử dụng nên kết hợp với 1kg đường mật + 50 lít nước, sục khí từ 10-18 giờ thì đem sử dụng.

Men vi sinh Aqua được sản xuất và phân phối độc quyền tại VFT Group – Dẫn đầu về làm sạch ao nuôi, cách cắt tảo lam trong ao nuôi tôm triệt để, tạo điều kiện thuận lợi để tôm sinh trưởng. Đặc biệt, VFT có đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm, tận tâm, nhiệt tình. Mọi thắc mắc, bà con có thể liên hệ qua HOTLINE: 0916 859 166 để được tư vấn miễn phí và hỗ trợ trong suốt quá trình nuôi.

Chúc bà con nuôi tôm thành công và có vụ mùa được giá!